Houding van de Iraanse autoriteiten ten aanzien van de diaspora

Français

Iraniërs hebben een lange geschiedenis van migratie naar het Westen. Ze trekken naar het buitenland op zoek naar investerings-, tewerkstellings- en opleidingsopportuniteiten en sociale vrijheden. Schattingen van het aantal Iraanse emigranten wereldwijd lopen uiteen van minimum 1,73 miljoen tot een veelvoud hiervan. De grootste Iraanse diasporagemeenschappen bevinden zich in de Verenigde Staten (VS), Canada, Duitsland, Turkije, het Verenigd Koninkrijk (VK), Zweden en Australië. De geregistreerde emigrantenpopulatie is in de periode 1990-2024 bijna verdrievoudigd. In België wonen er minimum 15.212 Iraanse immigranten. Een substantieel deel van de Iraanse emigranten heeft zich in het buitenland kunnen vestigen na het verkrijgen van een verblijfsvergunning op basis van het statuut van internationale bescherming. 

Iraniërs die hun land willen verlaten hebben hiervoor de toelating nodig van hun overheid. Hiervoor moeten zij zich begeven naar een lokale afdeling van de Immigration and Passport Police die normaalgezien binnen de vijftien dagen een paspoort aflevert. De toelating om het land te verlaten is geldig zolang het paspoort geldig is. Minderjarigen en in principe gehuwde vrouwen hebben een bijkomende toelating van respectievelijk hun vader/voogd of echtgenoot nodig. Dienstplichtigen en Iraniërs die in bepaalde sectoren actief zijn hebben een speciale vergunning nodig. Een uitreisvergunning wordt elektronisch afgeleverd. Zogenoemde multiple exit permits zijn niet verkrijgbaar voor Iraanse staatsburgers in Iran.

Alvorens een paspoort af te leveren, gaat de Immigration and Passport Police na of er omstandigheden zijn die dit verhinderen. Ook aan de grensovergang zelf controleert deze politiedienst nogmaals of dergelijke omstandigheden zich voordoen. Iraniërs die een zaak tegen zich lopen hebben bij het gerecht of die problemen hebben met de belastingdiensten, de diensten van het kadaster en met banken kunnen een uitreisverbod hebben. Ook het ministerie van Inlichtingen (Vezarat-e Ettela'at Jomhuri-ye Eslami-ye Iran) of de inlichtingendiensten van de Revolutionaire Garde (Niroye Zamini Sepah Pasdaran Enghalab Eslami) kunnen de afgifte van een paspoort beletten en/of een uitreis nog verhinderen op de luchthaven zelf. Iraniërs met een uitreisverbod worden hiervan niet automatisch op de hoogte gesteld. Het is voor hen niettemin quasi onmogelijk om het land nog legaal uit te reizen, zeker via de internationale luchthaven van Teheran. Het op frauduleuze wijze verkrijgen van een paspoort gaat de technische en financiële middelen van de meeste Iraniërs te boven.

De Iraanse autoriteiten voeren een brede en intense campagne tegen die Iraniërs in het buitenland die ze als een mogelijke bedreiging zien voor het voortbestaan van de Islamitische Republiek. Hierbij hanteren ze een ruime definitie van wie een mogelijke bedreiging vormt, gaande van leden van gewapende verzetsbewegingen, actieve dissidenten tot gepercipieerde vijanden. Deze transnationale campagne bestaat uit twee componenten: fysieke en online monitoring enerzijds en repressieve maatregelen anderzijds.

Bronnen die voor deze COI Focus werden geraadpleegd wijzen erop dat de nauwgezette, fysieke monitoring gericht is op activisten met een hoog profiel, actieve Perzischtalige journalisten, mensenrechtenverdedigers, politiek actieve monarchisten, Koerdische separatisten, leden van de Mujahedin-e-Khalq Organisation (MKO), linkse islamisten, personen met een uitgebreid netwerk en overgelopen vertegenwoordigers van het regime. Daarnaast proberen de Iraanse autoriteiten de brede protestbewegingen te begrijpen en te documenteren. Hierbij is het onduidelijk in hoeverre gewone Iraniërs die niet frequent deelnemen aan een van de brede protestbewegingen in het buitenland gemonitord en geïdentificeerd kunnen worden. Het regime voert ook internetsurveillance uit,  die zich richt op uitgesproken onlinestemmen met veel volgers die over gevoelige onderwerpen publiceren. Er zijn geen aanwijzingen dat Iran een massasurveillanceprogramma heeft ingeschakeld om de online activiteiten van al zijn onderdanen te monitoren. Sommige bronnen vestigen er evenwel de aandacht op dat er een arbitraire factor speelt bij de selectie van de doelwitten van surveillance, in het kader van een bewuste intimidatiestrategie.

De tweede component van de transnationale campagne behelst repressieve maatregelen zoals moordaanslagen, ontvoeringen en met buitenlandse overheden gecoördineerde terugleidingen naar Iran. Doelwit van dit soort maatregelen zijn oppositieleden met een publiek profiel die veel invloed hebben; tegenstanders die al wapens hebben opgenomen in Iran of plannen dit te doen; en personen waarmee het regime al problemen had voor hun vertrek uit Iran. Andere maatregelen zijn intimidatiemaatregelen, inclusief intimidatie van familieleden of andere naasten die achtergebleven zijn in Iran. Hoe hoger het profiel van het doelwit, hoe ingrijpender de intimidatietactiek. De intimidatie verloopt eveneens online via cyberaanvallen, spyware, phishing en hacking. Online intimidatie verloopt op grote schaal en ook Iraniërs met een laag profiel kunnen online (of via een telefoonapp) door hun autoriteiten gecontacteerd en geïntimideerd worden.  

De Iraanse autoriteiten beschouwen Iraniërs die met een paspoort terugreizen over het algemeen als gewone reizigers. Zij kunnen, als hun papieren in orde zijn, ongehinderd het land in- en uitreizen. Wie niet langer over een geldig paspoort beschikt, kan bij een Iraanse diplomatieke vertegenwoordiging een doorlaatbewijs (laissez-passer, LP) verkrijgen. Hiertoe moeten de aanvragers wel een interview ondergaan met vragen over hoe ze Iran verlaten hebben en over de reden van verblijf in het buitenland. Een asielaanvraag in het buitenland is niet strafbaar en wordt op zich niet als een probleem gezien door de autoriteiten. Wie illegaal het land uit is gereisd zal hierover uitgebreide vragen krijgen vooraleer het doorlaatbewijs kan worden afgeleverd. Er zijn berichten over het weigeren van consulaire diensten aan Iraniërs die oppositieactiviteiten hebben ontwikkeld in het buitenland. Consulaire diensten worden standaard geweigerd voor Iraniërs die geen medewerking willen verlenen aan een gedwongen terugkeer.

De terugkeer vanuit het Westen verloopt normaalgezien via de internationale luchthaven van Teheran. Vóór de aanvallen van de Verenigde Staten en Israël op Iran sinds 2025, reisden dagelijks vele duizenden diasporaleden Iran in of uit met hun Iraans paspoort. Dit is nu niet meer het geval.

Alle aankomende reizigers (zowel houders van een paspoort als van een doorlaatbewijs) worden bij aankomst grondig gescreend op eventuele hangende kwesties met de autoriteiten en op een eventuele illegale uitreis. Een controle van de computer en/of mobiele telefoon van de reizigers is niet uitgesloten, maar is niet systematisch voorzien. Wanneer de luchthavenautoriteiten deze toestellen in handen krijgen, kunnen de eigenaars verplicht worden om de wachtwoorden van socialemedia-accounts te delen.

In sommige gevallen moeten aankomende reizigers een extra ondervraging ondergaan op de luchthaven. Dit geldt sowieso voor wie met een doorlaatbewijs reist en voor wie het land illegaal blijkt te zijn uitgereisd. In het laatste geval kan het paspoort geconfisqueerd worden en kan een uitreisverbod volgen. De mate waarin iemand bij terugkeer op de luchthaven wordt gecontroleerd, wordt verder bepaald door iemands voorgeschiedenis en de kennis hiervan door de autoriteiten. Wie gezocht wordt door de autoriteiten kan ter plaatse gearresteerd worden of kan na het verlaten van de luchthaven opnieuw opgeroepen worden.

Gerechtelijke vervolging omwille van een illegale uitreis gebeurt enkel wanneer iemand voor andere feiten vervolgd wordt. De Iraanse autoriteiten kunnen in principe niet op de hoogte zijn van een eventueel verzoek om internationale bescherming (VIB) van een terugkeerder. Als ze hiervan al op de hoogte zijn, zullen er geen gevolgen zijn voor de betrokkenen, zolang er geen andere zaken spelen.

Terugkeerders die vóór hun vertrek uit Iran al in het vizier van de autoriteiten hebben gestaan, of die in het buitenland als een bedreiging voor het voortbestaan van de Islamitische Republiek gepercipieerd zijn, kunnen onderworpen worden aan heel zware repercussies eenmaal terug in Iran.

Politique de traitement

La politique définie par le commissaire général se fonde sur une analyse approfondie d’informations récentes et détaillées sur la situation générale dans le pays. Ces informations ont été recueillies de manière professionnelle auprès de diverses sources objectives, dont l’Agence de l’Union européenne pour l’asile (AUEA), le Haut-Commissariat aux réfugiés des Nations unies (HCR), des organisations internationales de défense des droits de l’homme, des organisations non gouvernementales, ainsi que la littérature spécialisée et les médias. Pour définir sa politique, le commissaire général ne se fonde donc pas exclusivement sur les COI Focus publiés sur le site du CGRA, qui ne traitent que de certains aspects particuliers de la situation du pays. Le fait qu’un COI Focus date d’un certain temps déjà ne signifie donc pas que la politique menée par le commissaire général ne soit plus d’actualité.

Pour examiner une demande d’asile, le commissaire général tient non seulement compte de la situation objective dans le pays d’origine à la date de la décision mais également de la situation individuelle et des circonstances personnelles du demandeur. Chaque demande d’asile est examinée au cas par cas. Le demandeur d’asile doit montrer de manière suffisamment concrète qu’il éprouve une crainte fondée de persécution ou court un risque réel d’atteintes graves. Il ne peut donc se contenter de renvoyer à la situation générale dans son pays mais doit également présenter des faits concrets et crédibles le concernant personnellement.

Pour ce pays, il n’y a pas de note de politique de traitement disponible sur le site Internet du CGRA.

Land: 
Iran